Railtracking langs spoorlijn L82 (deel 1)

De spoorlijn die Vlaamse mijnwerkers naar de Waalse mijnen bracht! En die jij nu (nog) kan wandelen…

In de lijn van mijn andere railtracking-projecten heb ik een nieuwe expeditie opgezet. Ook deze keer is er een belangrijke geschiedenis aan gekoppeld, namelijk deze van de Vlaamse arbeiders die hun brood gingen verdienen in de Waalse mijnen van de Borinage. Althans wat deze spoorlijn 82 betreft, er zijn er namelijk nog heel wat andere. En dat allemaal toch nog niet zo lang geleden: van halfweg de negentiende eeuw tot een goeie 100 jaar later.

Het volledige traject dat ik wil afleggen is dit van spoorlijn 82 van Zottegem tot in Ronse. Vanuit Ronse loopt het traject verder over spoorlijn 86 naar de mijnstreek van de Borinage. Afhankelijk van de uiteindelijke eindbestemming is de afstand 50 tot 60 kilometer. De eindbestemming heb ik voorlopig vastgelegd op Basècle.Dan zitten we toch al in de Borinage. Van hieruit zal de verdere verplaatsing naar de eindbestemmingen, de mijnen waar deze mensen werkten, misschien niet altijd met de trein verlopen zijn. Of in ieder geval vanaf hier in verschillende richtingen zijn uitgegaan.

Zoals het gaat met oude spoorlijnen is een gedeelte ervan omgebouwd tot RaVel voor de fietsers en wandelaars. Ik vind dat een zeer goed idee maar ook dat er dan maar al te vlug overgegaan wordt tot asfalteren ipv een minder verharde oplossing te verkiezen. Op mijn kaart in Google Maps geef ik aan welke gedeelten verhard en andere onverhard zijn. (Hiervoor moet je bepaalde lagen aan- of uitzetten)

Ik kwam op het idee van dit project toen ik met een vriend een wandeling maakte in het Livierenbos, waar ik trouwens ook een verslag over schreef. Toen wilde ik namelijk ook maar eens afwijken van de traditionele paden en zien of er geen alternatief was. Wij botsten toen op een verhoogde, zeer rechte weg, weinig begaan. Dit kon niet anders dan een treintalud zijn, maar van welke spoorlijn? De interesse was gewekt en het opzoekingswerk kon beginnen.

Dit wordt een verhaal in verschillende episodes, op zijn minst 2. Het eerste deel is het traject van Zottegem tot Ronse. Het grootste deel is gemakkelijk bewandelbaar (en zelfs verhard), slechts een klein deel (7 km) is onverhard en moeilijk toegankelijk. Voor de avontuurlijke railtrackers is het tweede deel interessanter: van Ronse naar Leuze. Zeker het eerste deel hiervan is in de loop der jaren overgelaten aan de elementen van de natuur. Dus de naam ‘railtracking’ waardig. Dit eerste deel heb ik al afgelegd maar op het verslag moet je nog even wachten.

Dus nu terug naar Zottegem – Ronse. Het gemakkelijke deel. Van Zottegem, althans van mijn startpunt dat niet helemaal vertrekt van het station in Zottegem, tot in Ronse is dit goed voor 25 kilometer. Dit stuk kan opgedeeld worden in 3 delen volgens ondergrond:

  • Zottegem – Opbrakel (RaVel), 10,5 km
  • Opbrakel – splitsing spoor 82 en 86 (onverhard, moeilijk toegankelijk), 6,5 km
  • splitsing – Ronse (RaVel), 8 km.

Zottegem – Opbrakel

Ik heb beslist om mijn tocht te laten beginnen aan het startpunt van het “mijnwerkerspad”, trouwens prachtige naam want dé bestaansreden voor deze spoorlijn was om de mijnwerkers naar hun werk te brengen. Een goede startplaats, gelegen in de Slijpstraat, want er is ook een kleine parking voorzien. De provincie heeft er zijn werk van gemaakt want over het hele traject staan infoborden over de geschiedenis van de spoorweg en over het leven van de mijnwerkers in deze tijd.

Het is een regenachtige zaterdag als ik dit stukje aan vat. Bij aanvang was het nog droog… maar niet voor lang. Mijn bedoeling is om te komen tot op de plaats die kruist met mijn eerder afgelegde wandeling in het Livierenbos.

Het traject loopt voor een groot deel over een verhoogd talud, op andere plaatsen is het ingegraven in het landschap. Ik kom dus regelmatig kleine brugjes tegen die onderdoor het spoor lopen of er overheen. De weiden van de boeren werden namelijk doormidden gesneden. En er moest een oplossing zijn om de dieren van en naar de stallen te brengen. Vandaar dat ze ook ‘koebrugjes’ genoemd worden. Langs de weg kom je ook infobordjes tegen met QR-codes waardoor je audiofragmenten kan beluisteren met meer uitleg.

Het traject is ook nooit ver verwijderd van de Zwalm. Na twee kilometer kruist het spoor de rivier en een beetje verder staat de Boembeke (water)molen. Het is één van de 5 molens op de rivier en is nu een bezoekerscentrum van Natuurpunt. Je kan er even pauzeren en een streekbiertje drinken. Het heeft heel wat voeten in de aarde gehad om de molen te laten beschermen en te laten restaureren. In de molen kan je ook de tentoonstelling ‘Sporen in de tijd’ bezoeken (ik ben niet zeker dat deze tentoonstelling daar nog altijd te zien is, want toen ik er passeerde was het niet open). Een tentoonstelling gewijd aan de geschiedenis van onze spoorweg.

IMG_2519

Dus nog even stilstaan bij de mijnwerkers. Het eerste stuk van de spoorlijn werd gerealiseerd tussen Ellezelles en Ronse in 1883, het traject van Zottegem naar Ellezelles volgde in 1885. Begin de jaren 60 werden de sporen opgebroken. Zoals reeds vermeld moest dit de mensen uit het toen arme Vlaanderen in staat stellen om hun inkomen te verdienen in de steenkoolmijnen in de Borinage. Dit was trouwens ook het geval in andere streken zoals in Limburg.

Maar waarom moesten die mensen zo nodig in Wallonië gaan werken? En dan nog in de steenkoolmijnen? Vlaanderen had ‘de trein gemist’ van de industriële revolutie, behalve Gent dan. Terzelfdertijd had Wallonië wel ingezet op deze revolutie en met name ook op de steenkoolmijnen en de metallurgie. De nood aan arbeidskrachten was groot, het aanbod van Waalse arbeiders onvoldoende en bijgevolg de migratie van Vlaamse arbeidskrachten een noodzaak. Deze Vlamingen hadden overigens geen keuze want hun traditionele economische activiteiten (linnen, katoen) konden niet concurreren tegen de globaliserende internationale markt.

Vlak voorbij de molen passeer je vervolgens de Boembeke-poel. Een stukje natuur in herstel in een moerasgebied. Ondertussen is het regenachtige weer omgeslagen naar heuse regenbuien. Mijn regenjas kan weer bewijzen wat hij waard is en dat voor de rest van de wandeling. Nog een stukje verder vind ik het station van Michelbeke op ons pad. Een zeer mooi gebouw dat nu in privéhanden is en bewoond! Het is altijd mooi dat zo’n gebouwen met historische betekenis behouden blijven dankzij een nieuwe bestemming. Voor de rest vallen er echter maar weinig restanten te bespeuren van de spoorweginfrastructuur.

Mijn (spoor)weg vervolgt en ik kom aan in Brakel op een punt dat ik markeer op mijn GPS als ‘kiekens’. Het gaat hier echter over een kunstwerk ter ere van de bekende (blijkbaar) Brakelse parelhoen of Brakelhoen. Dit kippengeslacht was bijna uitgestorven maar werd in de jaren ‘70 van vorige eeuw heropgebouwd. Het zouden vooral goede legkippen zijn, wat je trouwens verwacht van een kip.

IMG_2527

Nu overbrug ik een stuk langs de ring rond Brakel waarbij ik wel nog het oude stationsplein kruis. Hier moet het station gelegen hebben van Nederbrakel maar dit is afgebroken. Er is nu wel een busstation. Op het plein is er ook een standbeeld voor de mijnwerkers. 

IMG_2541

Na een paar honderd meter kan ik weer het oude spoor volgen. In die plensbuien kom ik maar weinig andere fietsers of voetgangers tegen. In de Verrebeke staat er een mooie, gerestaureerde windmolen. Na 10 kilometer kom ik aan in Opbrakel. Voor een klein stuk is alle verwijzing naar de spoorlijn hier verdwenen tussen de bebouwing. Via kleine weggetjes kom ik in Tenbergen waar een klein stationnetje van Opbrakel te vinden is. Opnieuw privé en bewoond.

Opbrakel – Rue Bruyère

Aan het oude station van Opbrakel, of was het een wachthuisje of zo, begint het interessante gedeelte van de wandeling tot Ronse. Althans in termen van railtracking. Hier is er geen sprake meer van RaVel maar start de zoektocht naar de oude spoorlijn. Op de kaart kan je makkelijk het traject zien, op het terrein is het al iets moeilijker.

Ik zoek mijn weg over het talud door het mooie Livierenbos. Eerst is het even zoeken maar ik vind al vlug het juiste ‘spoor’. Er zijn heel wat omgevallen bomen maar er is toch vrij makkelijk aan door te komen. Je hebt ook een mooi zicht op het omliggende bos. Vorige keer kon ik zelfs een reetje spotten. Deze keer enkel klein grut zoals een kikker die voor mijn voeten sprong en natuurlijk de onvermijdelijke paddestoelen in dit seizoen.

Op het einde van het bos gaat het er wat zompiger aan toe in dit lager gelegen gedeelte. Het is een beetje klimmen om ter hoogte te komen van de straat ‘Ten Bosse’. Dit is natuurlijk ook een ideale plaats voor sluikstorters, jammer genoeg.

Aan de andere kant van de weg is de spoorbedding privé terrein geworden. Ik probeer nog mijn weg te vinden langs de omheining en over het veld maar nog meer omheiningen sperren me de weg. Een kleine omweg maken lijkt met het beste idee en om geen mensen voor het hoofd stoten door op hun terrein te lopen.

Langs de andere kant aangekomen sta ik voor hetzelfde probleem: de bedding zou recht door een toegangspoort lopen van opnieuw een privédomein. Ik kom er wel langs over het aangrenzende perceel. Maar dat zal niet lang meer duren want ook daar wordt een woning gebouwd en zal men er niet meer door kunnen. Maar van hieruit kom ik wel in een langgerekt stuk bos en kan ik de bedding volgen. Volgens mij moet er langs de andere kant van het huis dat op de bedding gebouwd is ook wel een doorkomen zijn om weer op de spoorlijn te komen.

Op het einde van het privé-terrein klim ik weer omhoog om weer de bedding te kunnen volgen. De eigenaar heeft rijkelijk gebruik gemaakt van de waarschijnlijk nog aanwezige spoormaterialen om zijn terrein af te sluiten, namelijk met treinbilzen.

Toch moet ik nog wel hier en daar ergens op en over kruipen maar er zijn hier weinig pottenkijkers. Een beetje verderop kruis ik ook nog de restanten van een klein koebrugje over het zompige land er onder. Hoewel er hier duidelijk niet veel mensen lopen is het nog altijd vrij makkelijk passeren. Kort na het koebrugje moet ik alweer de draad over om mijn pad te vervolgen in de wei. Verderop wordt de bedding omgevormd tot een tuin met vijvertje. Alternatief gebruik van de oude route.

Aan de overgang met de Nieuwstraat is het even uitkijken waar het vervolg zou lopen. Ik moet door de wei en vind al vlug mijn pad terug. Ik loop alweer vast op een privé achtertuin. Maar ook hier kan ik relatief makkelijk verder door de netels en doornige struiken. Een kleine omweg want het treintraject is volgebouwd met woningen. Maar een beetje verder is er een duidelijke doorgang door het lokale bos. Ook hier staat er een woning die duidelijk kan toegewezen worden aan de spoorwegen.

De route volgt vervolgens voor een klein stukje de straat ‘Paillart’. Dat in niet helemaal correct maar de straat loopt wel parallel met de spoorlijn. Vervolgens zou je denken dat het pad dat je ziet aan je rechterkant wel de verderzetting van de route zou moeten zijn maar dit is alweer een misrekening. Je moet een klein stukje verder lopen en je vindt er de spoorlijn terug. Je moet er wel zien op te klimmen want ze ligt een beetje hoger. Die volg ik zo ver mogelijk maar moet toch weer een omweg maken. Langs waar ik verderop denk dat de spoorlijn weer verder loopt kan ik er niet door. Een beetje verderop kan ik wel over het hekken van de wei en kan ik mijn tocht verder zetten op wat lijkt op de overblijfselen van de spoorlijn. De koeien kijken me verwonderd aan.

Aan de Rue Boudenghien staat er alweer een hekken met opschrift ‘privé’ maar dat schrikt me niet af. Het is zeer makkelijk lopen tot ik aan de grenzen van een grote privétuin kom. De grote bomen duiden het verloren gegane spoorpad aan maar ik maak een omweg rond het mooi onderhouden terrein. Een paar honderd meter verder kom ik aan de splitsing van spoorlijn 82 en 87.

Rue Bruyère – Ronse

Vanaf de Rue Bruyère loopt er weer een fietspad en dit tot bijna aan het station van Ronse. Het pad volgt de spoorlijn 87 vanuit Geraardsbergen. Het is ouder dan het mijnwerkerspad van Zottegem, dat blijkt uit de ondergrond. Rustbanken en tafeltjes op uitzichtpunten zorgen dat de wandelaar niets tekort komt. Er zijn ook speeltuintjes voor de kinderen. Dit is trouwens een prachtig oefenparcour voor de kleintjes met hun fietsjes.

Het landschap is zeer glooiend en het vroegere spoor graaft zich het ene moment diep in in het landschap en het volgende torent het uit op zijn hoge taluds. Na een paar kilometer passeer ik het oude station van Ellezelles. Het station zelf is verdwenen maar het seinhuis staat er nog wel. Alles heeft de schijn van een draaiend station maar dan zonder treinen. Ook het groentetuintje is er. Precies alsof de stationschef nog altijd zijn groenten kweekt tussen de passerende treinen door.

Aan de Rue Beaufaux kan je niet onder de brug door en zijn er paadjes links van de bedding omhoog en aan de andere kant van de brug rechts terug naar beneden. Trouwens dit stuk loopt voor een paar honderd meter gelijk met de GR 129. Aan de Rotterij vind je ook nog een tot woning omgetoverd wachthuisje.

Weet je trouwens dat de treinreis naar de Borinage zo’n drie uren duurde? De mijnwerkers reisden in 4de klas. Dat betekent geen zitbanken en niets van comfort. In de beginperiode verbleven ze dan ook een hele week in de Borinage om slechts één dag per week huiswaarts te keren. Het aantal uren dat ze moesten werken maakte het onmogelijk om dagelijks de reis te ondernemen. Daar kwam pas later verandering in met de, onder druk van de opkomende vakbonden, verkorte werktijd.

Met een grote dubbele bocht kom je vervolgens aan in Ronse. Na de eerste bocht belanden we in de bewoonde wereld. Vanaf hier zijn we natuurlijk het ‘spoor bijster’ want helemaal verdwenen. Vermoedelijk toont het stratenpatroon nog enigzins waar de sporen liepen. Ik ga al een blik gaan werpen aan de andere kant van het station om te zien wat mij volgende keer te wachten staat…

linken:

www.boembeke.be
foto-album spoor 82

Advertenties

3 gedachten over “Railtracking langs spoorlijn L82 (deel 1)

  1. Herken vele stukken, ik ben afkomstig van Louise-Marie, daar was ook nog een stationnetje van Ronse naar Gent alover Oudenaarde, waar we moesten overstappen! Als atlete van Assa Ronse liep ik met mijn trainer van Ronse over Ellezelles terug naar Ronse, ik herken foto’s van spoorwegoversteken, echt wel leuk, bedankt!

    Liked by 1 persoon

    1. Klopt, dit is lijn 86 en komt samen met 82 en 87 in Ronse. De geschiedenis daarvan is gelijklopend. Bedankt voor je commentaar… Het volgende verhaal gaat over Ronse tot Leuze.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s